Słownik

C/A (przetwornik cyfrowo-analogowy) urządzenie do zmiany słowa zakodowanego cyfrowo (zwykle binarnie) na odpowiedni sygnał analogowy prądowy lub napięciowy, odtwarzania sygnału analogowego na podstawie jego opisu cyfrowego.

do góry

decybel

20-krotny logarytm o podstawie 10 ze stosunku dwóch napięć. 20 dB odpowiada stosunkowi napięć równemu 10, 10 dB odpowiada stosunkowi napięć 3.162

do góry

DBMS

Database Management System

Pol.: SZBD - System Zarządzania Bazą Danych. System oprogramowania zawierający w szczególności następujące mechanizmy:

środki do gromadzenia, utrzymywania i administrowania trwałymi i masowymi zbiorami danych;

środki zapewniające spójność i bezpieczeństwo danych;

sprawny dostęp do danych (zwykle poprzez język zapytań);

środki programistyczne służące do aktualizacji/przetwarzania danych (API dla popularnych języków programowania);

jednoczesny dostęp do danych dla wielu użytkowników (z reguły, realizowany poprzez transakcje);

środki pozwalające na regulację dostępu do danych (autoryzację);

środki pozwalające na odtworzenie zawartości bazy danych po awarii;

środki do zarządzania katalogami, schematami i innymi metadanymi;

środki optymalizujące zajętość pamięci oraz czas dostępu (np. indeksy);

środki do pracy lub współdziałania w środowiskach rozproszonych. Systemy zarządzania bazami danych często posiadają wiele innych mechanizmów, np. zarządzanie wersjami i danymi temporalnymi, przechowywanie i udostępnianie danych multimedialnych, wygodne (wizyjne) środowiska do tworzenia aplikacji, pomosty do współpracy z innymi systemami, wspomaganie dla perspektyw, zapamiętanych procedur i aktywnych reguł, pakiety statystyczne, pakiety dla przeprowadzania analiz (eksploracji danych), pakiety do tworzenia hurtowni danych, środki udostępniające bazę danych w sieci Internet, itd.

do góry

Debugger

specjalny program pomocniczy, który służy do wyszukiwania błędów w innych programach, kodach źródłowych lub w skryptach, przez krokowe wykonywanie kodu i wyświetlanie wartości zmiennych; używane one są przede wszystkim przez programistów.

do góry

Default

domyślny; wszystkie ustawienia początkowe programów; z góry ustalona wartość lub rodzaj przyjętego ustawienia w programie zanim zdefiniuje je na nowo użytkownik; kiedy na przykład uruchomimy Worda i wpiszemy jakiś znak, to program użyje do tego ustawień domyślnych a więc wybranej czcionki o określonej wielkości, rozmiarów strony, marginesów i akapitów; jeśli dla wybranego dokumentu zechcemy użyć innych ustawień, możemy to zrobić w każdej chwili - zostaną one zapisane wraz z dokumentem; lecz kiedy znów utworzymy nowy dokument program ponownie użyje wartości domyślnych; w większości wypadków zmiana ustawień domyślnych nie jest zalecana; jeśli natomiast chcemy częściej używać jakichś specjalnych formatów, najlepiej zapisać je w postaci oddzielnego szablonu; wartość defaultowa to wartość, której zdaniem programistów najczęściej skorzysta użytkownik. Oto przykład wartości defaultowej (domyślnej) w środowisku graficznym (patrz GUI): jeśli postanowimy zamknąć dokument edytora tekstu przed zachowaniem na twardym dysku ostatnich zmian, program zapyta się nas czy chcemy go jednak zapisać, czy nie chcemy tego uczynić, czy może chcemy zaniechać jego zamykania; jako najbardziej prawdopodobną naszą reakcję program przewiduje chęć zapisania dokumentu; dlatego jeśli naciśniemy klawisz [Enter] spośród trzech operacji wykona on właśnie tę pierwszą.

do góry

Dekrementacja

zmniejszenie wartości o 1, przeciwieństwem tej operacji jest inkrementacja

do góry

Demodulacja

(detekcja) proces odwrotny do modulacji, w wyniku którego odtwarza się przebieg modulujący z przebiegu zmodulowanego (przebieg wielkości fizycznej); zachodzi np. w radioodbiornikach przy odtwarzaniu sygnałów, odpowiadających mowie i muzyce, ze zmodulowanych sygnałów radiowych.

do góry

Desina

Niemiecki Związek Fabryk i Obrabiarek (VDW), wspólnie z przedstawicielami czołowych niemieckich producentów obrabiarek, opracowali nowe rozwiązania technik instalacyjnych. W pracach tych uczestniczyli także przedstawiciele przemysłu samochodowego, techniki automatyzacji, oraz dostawcy urządzeń automatyki i kabli dla przemysłu np. Siemens, Helukabel i inni. Z polecenia VDW, w Instytucie obrabiarek i Przedsiębiorczości w Monachium, został sporządzony projekt dotyczący technik wykonywania instalacji przy produkcji obrabiarek. Celem projektu było zredukowanie kosztów produkcji poprzez stosowanie m. in. znormalizowanych części i podzespołów, prostego i bezbłędnego montażu, szybkiego diagnozowania usterek, zmniejszenie kosztów konstrukcyjnych, skrócenie czasu montażu. Aby ułatwić montaż kabli w procesie produkcji, Niemiecki Związek Fabryk i Obrabiarek ustalił kolory izolacji kabli dla poszczególnych obwodów elektrycznych. Ustalony system okablowania nazwano standardem Desina. Wyprodukowane wg. tego standardu kable, dostarcza się wprost na linię produkcyjną, gdzie są natychmiast montowane bez pracochłonnego odmierzania, przycinania i obrabiania końcówek.

do góry

DeviceNet

DeviceNet jest standardową, otwartą siecią, wynalezioną przez Rockwell Automation w 1993 roku. Parametry techniczne sieci i jej protokół są otwarte, co oznacza, że sprzedawcy nie są zmuszeni do zakupu sprzętu, ani oprogramowania, czy też do uiszczania opłat licencyjnych, aby podłączać urządzenia do systemu. Rockwell Automation przekształciło DeviceNet Specifications w Otwarte Stowarzyszenie Sprzedawców DeviceNet ODVA (www.odva.org). To działanie zaowocowało zainstalowaniem ponad pół miliona węzłów i powstaniem najszybciej rozwijającej się sieci poziomu urządzeń na świecie.

do góry

DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol)

DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) / protokół dynamicznej konfiguracji hostów / Protokół komunikacyjny umożliwiający dynamiczne (automatyczne) przyznawanie tymczasowych adresów IP komputerom w sieci komputerowej. Protokół DHCP pozwala w prosty sposób konfigurować sieci TCP/IP, zapobiegając przy tym występowaniu konfliktu adresów oraz umożliwiając optymalne wykorzystanie dostępnej puli adresów IP. Wykorzystuje model klient-serwer, w którym serwer DHCP zajmuje się centralnym zarządzaniem adresami IP, natomiast klienci mogą kierować do niego żądania i uzyskiwać dzierżawione adresy IP.

do góry

Dioda

Dioda jest elementem elektonicznym wyposażonym w dwie elektrody - anodę i katodę. Cechą charakterystyczną jest jednokierunkowy przepływ prądu (elektronów) od anody do katody.

W zależności od wykonania wyróżnić można diodę:

próżniową zrealizowaną jako lampa próżniowa półprzewodnikową zrealizowaną jako połączenie półprzewodników
W zależności od funkcjonalności diodę:

uniwersalną
prostowniczą
impulsową
pojemnościową
tunelową (Esakiego)
elektroluminescencyjną (LED)
zenera (stabilitron)
Schottky'ego

do góry

Dioda Gunna

Diody Gunna są to dwuelektrodowe bezzłączowe przyrządy półprzewodnikowe, wytwarzane najczęściej z arsenku galu, niekiedy fosforku indu, w których powstają oscylacje prądu wielkiej częstotliwości pod wpływem polaryzacji odpowiednio dużym napięciem stałym (zjawisko Gunna). Rozróżnia się kilka rodzajów (modów) pracy diody Gunna, przy czym największą sprawność osiąga się w modzie LSA (ang. Limited Space-charge Accumulation) — diody LSA. Diody mikrofalowe (diody przeznaczone do pracy w zakresie mikrofal) są montowane w obudowach (oprawkach) o specjalnej konstrukcji, cechującej się b. małą indukcyjnością i pojemnością oraz umożliwiającej umieszczenie ich w torze mikrofalowym.

do góry

Dioda LED

Dioda elektroluminescencyjna (DEL), (LED — ang. Light Emitting Diode dioda świecąca), dioda półprzewodnikowa złączowa (ze złączem p–n), emitująca promieniowanie elektromagnet. w zakresie opt. (widzialnym lub bliskiej podczerwieni) w wyniku zamiany energii nośników prądu (elektronów, dziur) na energię promieniowania (fotonów) w procesie rekombinacji promienistej. Emisja promieniowania następuje podczas przepływu prądu przez diodę polaryzowaną w kierunku przewodzenia. Natężenie, a także światłość i moc promieniowania DEL są w szerokim zakresie wprost proporcjonalne do wartości tego prądu, natomiast długość fali promieniowania, określająca barwę świecenia diody, zależy od rodzaju (w tym składu, domieszek) półprzewodnika. Obecnie są produkowane diody świecące o barwie czerwonej, pomarańczowej, żółtej, zielonej, a nawet niebieskiej, oraz diody pracujące w podczerwieni. DEL są stosowane we wskaźnikach optoelektron., w układach automatyki przem., czytnikach taśm perforowanych, przetwornikach kodowych itp.

do góry

Dioda tunelowa

(dioda Esakiego), wynalezione 1958 przez L. Esakiego, cechują się tym, że ich charakterystyka prądowo-napięciowa w kierunku przewodzenia ma w pewnym zakresie tzw. ujemną rezystancję przyrostową; w działaniu diody tunelowej podstawową rolę odgrywa mechanizm tunelowy przewodnictwa (tunelowe zjawisko). Szczególnym przypadkiem diod tunelowych są diody wsteczne nazywane też diodami zwrotnymi; stosuje się je do detekcji i mieszania sygnałów przy odwróceniu roli obu kierunków polaryzacji.

do góry

Distributed Management

patrz: Zarządzanie w środowisku rozproszonym

do góry

Distributed Processing

patrz: Rozproszone przetwarzanie danych

do góry

Distributed System

patrz: System rozproszony

do góry

DNS

używany w Internecie protokół i system nazewnictwa domen w sieci Internet; pozwala nadawać komputerom nazwy zrozumiałe dla człowieka i tłumaczy je na numery adresów IP; czasem nazywany usługą BIND (w systemie BSD UNIX), protokół DNS oferuje statyczną, hierarchiczną usługę rozróżniania nazw dla hostów TCP/IP; administrator sieci konfiguruje DNS używając listy nazw hostów i adresów IP, umożliwiając użytkownikom stacji roboczych skonfigurowanych na kwerendy DNS określanie systemów zdalnych przez nazwy hostów, a nie przez adresy IP; na przykład, stacja robocza skonfigurowana na używanie systemu rozpoznawania nazw DNS może użyć polecenia ping zdalnyhost zamiast ping 172.16.16.235, jeśli mapowanie systemu o nazwie "zdalnyhost" zostało umieszczone w bazie danych DNS; domeny DNS nie pokrywają się z domenami sieci Windows NT.

do góry

DRAM

Konwencjonalna, jednoportowa (tzn. ze wspólną linią wejścia / wyjścia) pamięć RAM wymagająca periodycznego odświeżania zawartości (sygnały odświeżania generuje np. chipset płyty głównej lub układ karty graficznej); technika DRAM polega na częstym cyklicznym odświeżaniu przetwarzanych informacji; jej zalety to niska cena (tańsza w produkcji), duża pojemność; wady to prędkość (wolniejsza) oraz zużycie energii.

do góry

Dwójkowy system liczbowy

(kod binarny, binary code, liczba binarna, binary number, binarny system liczbowy) pozycyjny system liczbowy, którego podstawą jest liczba 2 i w którym każdą liczbę można zapisać za pomocą zera i jedynki (cyframi binarnymi czyli bitami - są 0 i 1), np. liczba 1101 w systemie dwójkowym oznacza 13 w dziesiętnym systemie liczbowym, gdyż: 1*23 + 1*22 + 0*21 + 1*20 = 13; wynaleziony został przez niemieckiego uczonego żyjącego XVII w. Gottfrieda Wilhelma Leibniza; arytmetyka binarna jest podstawową we współczesnych komputerach, ponieważ dwie cyfry mogą być reprezentowane przez dwa stany elektryczne lub magnetyczne; przez przepływ lub brak przepływu prądu.

do góry

Dyfuzja

Dyfuzja jest to samorzutne przenikanie cząsteczek jednej fazy układu w głąb fazy drugiej, spowodowane bezładnym ruchem cieplnym, a także większych cząstek zawieszonych w płynach. Dyfuzja zachodzi w każdej temperaturze. Obserwujemy ją pomiędzy gazami, cieczami i ciałami stałymi. Szybkość dyfuzji wzrasta przy podwyższaniu temperatury. Jest ona przeciętnie o kilka rzędów wielkości większa w przypadku gazów, a z koleji o kilka rzędów wielkości mniejsza w przypadku ciał stałych w porównaniu z szybkością dyfuzji w cieczach. Przenikanie cząsteczek lub cząstek może być: jednokierunkowe (dyfuzja jednokierunkowa), dwukierunkowe (dyfuzja dwukierunkowa). Zjawisko to uwarunkowane jest stężeniem na granicy zetknięcia dwóch faz i prowadzi do wyrównania stężeń w układzie oraz do utworzenia - jeśli jest to możliwe - jednorodnych mieszanin (roztworów) stałych, ciekłych i gazowych. Dyfuzja jednokierunkowa zachodzi w procesach obróbki cieplnej jak nawęglanie i azotowania stali, przy tworzeniu się roztworów stałych metali, przy przenikaniu gazów przez metale, przy pochłanianiu gazu w cieczy oraz zjawiskach osmozy. Osmoza jest to jednokierunkowa dyfuzja cząsteczek rozpuszczalnika przez błonę półprzepuszczalną (np. komórki roślinnej lub zwierzęcej) z roztworu o mniejszym stężeniu (lub z czystego rozpuszczalnika) do rostworu bardziej stężonego. Przykładami dyfuzji dwukierunkowej są: nieograniczone mieszanie się gazów, tworzenie się roztworów ciekłych w granicach rozpuszczalności lub wzajemnej mieszalności składników. Dyfuzję można zaobserwować na różnych przykładach np. jeśli położymy na sobie płytkę złota i srebra to po upływie kilkunastu miesięcy można zauważyć w złocie cząsteczki srebra i na odwrót. Dyfuzję wykorzystuje się często np. gdy chcemy zabarwić ubranie na ulubiony kolor lub jeśli chcemy, aby nasz ulubiony zapach rozniósł się po całej przestrzeni. Dyfuzję wykorzystuje się również w technice przy produkcji półprzewodnikowych elementów elektronicznych. Stosowane swą też dyfuzyjne pompy próżniowe służące do wypompowywania powietrza lub gazów ze zbiorników, w pompie tej wykorzystane jest zjawisko dyfuzji cząsteczek gazu do strumienia przepływającej pary substancji o małej lotności (np. rtęć).

do góry

Dziesiętny system liczbowy

Dzisiętny system liczbowy, zwany też systemem arabskim to pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą pozycji są kolejne potęgi liczby 10. Do zapisu liczb potrzebne jest więc 10 cyfr: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9. Jak w każdym pozycyjnym systemie liczbowym, liczby zapisuje się tu jako ciąg cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby stanowiącej podstawę systemu. Np zapis "5045" wynika z: 5x103+0x102+4x101+5x100=5*1000+0*100+4*10+5*1=5000+0+40+5=5045. Pozycyjny, dziesiętny system liczbowy jest obecnie na świecie podstawowym systemem stosowanym niemal we wszystkich krajach

do góry

Dżul (J)

Dżul - (symbol J) w układzie SI jednostka pracy, energii oraz ciepła.

Jeden dżul to praca wykonana przez siłę jednego niutona przy przesunięciu punktu przyłożenia siły o 1 metr w kierunku równoległym do kierunku działania siły.

1 dżul = 1 niuton × 1 metr
1 J = 1 N × m
Związek z mocą:
1 dżul = 1 wat × sekunda
1 J = 1 W × s

do góry